De tand des tijds of toch niet?

Hallo allemaal,

Ik heb altijd al een band met het verleden gehad. En als het gaat om de Nederlandse literatuur, ben ik ook nieuwsgierig naar de boeken die nu vergeeld zijn, terecht of onterecht uit de gratie geraakt. En wat dat betreft is er nog zoveel te ontdekken.

Pas geleden las ik een werk van de mij onbekende schrijver A. Aletrino. Een schrijver die in dezelfde tijd als Couperus leefde en schreef. Ook het werk van Aletrino is naturalistisch van karakter. Maar zijn scrhijfstijl gaat nog verder dan Couperus. Dan heb ik over de beeldende kracht en vindingrijkheid van die stijl. Hier is het woord overdaad zeker op zijn plaats. Als lezers Couperus al te overdadig beeldend van stijl vinden, dan moeten ze beslist niet met Alectrino beginnen, want hij is daar de overtreffende trap van.

In de door kritici gekunsteld genoemde werken van Couperus komt dit koppelen ook voor. Wat bedoel ik met koppelen? Ik geef een concreet voorbeeld: trilbeven. Een manier van uitdrukken waarbij twee werkwoorden gekoppeld worden, zodat iets nieuws ontstaat. En wat dat betreft kent de vindingrijkheid van Aletrino geen grenzen. Werkelijk tientallen van deze koppelingen zijn terug te vinden op de pagina's van de roman Martha. Ook zijn daadgebruik nog iets ouderwetser dan Couperus (die zelf soms heel modern uit de hoek kon komen, zie De kleine zielen-cyclus) en verreist enig doorzettingsvermogen van de lezer. Toch, tot mijn eigen verbazing, want deze overdaad stoorde mij weldegelijk, toen ik door deze laag van glace heen brak, kwamen de diepere lagen in zicht. Daarom heb ik er geen spijt van dat ik dit boek heb uitgelezen. Ik vind het zelfs een geslaagde roman. Een roman die me zeker heeft ontroerd.

Momenteel ben ik nog bezig met Multatuli's door velen verklaarde klassieker Max Havelaar. Daar had ik dus veel van verwacht en wat bleek, in meerdere opzichten verbazingwekkend teleurstellend. Een ongelooflijk lange aanloop eer Max Havelaar daadwerkelijk in beeld komt, daarnaast vind ik het storend dat scene's niet worden uitgebeeld (zodat je het ter plekke beleefd) maar worden verhaald! Als laatste duurt het tot ver voorbij de helft van het boek eer er enig verhaal rond Max Havelaar op gang komt. Deze pocketuitgave heeft wel hele kleine letters, maar dat moet ook wel, want ik heb nog maar 60 bladzijden te lezen en het verhaal is net begonnen! Max Havelaar is uitgekomen in 1860 en het valt me op, hoe archaisch te schrijfstijl is, vergelijk je dat met bijvoorbeeld met Ferdinand Huyck (uit 1840, dus 20 jaar eerder, waar ik net in begonnen ben) van Jacob van Lennep, dan zie een immens verschil. Kenmerkend is dat beide schrijvers van uitschrijven houden, dus lange, meanderende zinnen met bijzinnen produceren, maar dat het werk van van Lennep echter lang niet zo archaisch aandoet en daarmee beter leesbaar is. De toon bij van Lennep is realistisch, maar in beelden en beschrijvingen ook romantisch. De toon van Multatuli is in beide opzichten romantisch.

Wat ik uiterst interessant vind is hoe ver deze tijd van onze tijd af staat! Het lijkt een compleet andere wereld!

Maar om Max Havelaar terug te komen. Multatuli bereikt zijn grootste diepgang als hij de gedachten en gevoelens onder woorden brengt; dan behoort hij zondermeer tot onze grootste schrijvers. Maar dit momenten zijn op een hand te tellen.

Vaak is het zaak als moderne lezer, om door de vreemd aandoende buitenkant van de taal heen te prikken en de diepliggende aderen bloot te leggen. Dan blijkt dat die "oudjes" nog absolute geldingskracht hebben.

Multatuli stelt te teleur, Aletrino is boeiend, Van Dijssel valt door de mand en Van Lennep kom ik nog op terug, maar kan me tot nog toe meevoeren met zijn Ferdinand Huyck. Het is wel een kolosaal boek, groot met kleine letters, waardoor het lang duurt voor je een bladzijde gelezen hebt en dan ook nog eens bijna 400 bladzijden dik. Maar de prachtige afbeeldingen waar het boek meer versierd is doorbreken de oceaan van letters iedere keer.

Zo Roel dat is een verhaal.

A Aletrino heb ik nog nooit van gehoord. Ik vind trilbeven wel goed gevonden. Het doet me eigenlijk aan Koot en Bie denken, die waren ook erg goed in nieuwe woorden verzinnen. Ik weet alleen niet of ze werkwoorden aan elkaar koppelden. Ik hou daar wel van, van die vindingrijkheid.

Wat Multatuli betreft: Het is lang geleden dat ik Max Havelaar heb gelezen maar ik weet nog wel dat ik behoorlijk onder de indruk was.

Kan je Multatuli wel vergelijken met de door jou genoemde schrijvers?

Multatuli was meer een schrijver om misstanden aan de kaak te stellen, dan is de schrijfwijze denkelijk toch anders dan bij schrijvers die een verhaal schrijven.

Het is juist het mooie van het lezen van dit soort boeken dat je ziet hoe anders de tijden zijn. Sommige dingen zijn nauwelijks meer voor te stellen maar ook zie je dat bepaalde zaken nooit veranderen zoals onderdrukking. Het is inderdaad een door het taalgebruik heen prikken. Zo gauw je dat kan, gaat het boek veel meer leven. Ik vind het vaak erg leuk dat "ouderwetse" taalgebruik. Ik vind het vaak hoflijker, vriendelijker klinken dan de moderne woorden van nu. Maar dat heeft natuurlijk ook alles met de tijd te maken.

Vond het erg leuk dit te lezen Roel. Heb er nog over gedacht om elke maand een klassieker uit te werken maar ik weet er te weinig van om dat goed te kunnen doen. Zoals bijvoorbeeld vergelijkingen maken met schrijvers uit dezelfde tijd enz.

Groet

Bernadet

Nou Bernadet als je trilbeven goed vind, moet je zeker wat van Aletrino gaan lezen, want zoals ik al zei vind je in Martha tientallen van deze vondsten.

Ik weet wel dat Kees van Kooten modernismen heeft bedacht. Wat het precies waren weet ik niet, want ik heb die boekjes nooit gelezen.

Multatuli is in ieder geval geen naturalist zoals Aletrino en Couperus, dat is ook begrijpelijk want hij leefde voor de periode van het naturalisme. En met dat gevoel van sociale onrechtvaardigheid zondert hij zich van Couperus af, maar niet van Aletrino die trouwens een criminoloog is geweest en op kwam voor onrechtvaardigheden tegenover prostitues in de wet.

Ik ben al een stuk verder in Jacob van Lennep?s Ferdinand Huyck, dat zelfs uit 1840 stamt! Het is zelfs ontaard in een spannend verhaal met struikroverij!

Regelneef is o.a. een woord van kees van kooten.

Aletrino genoteerd Roel maar ik moet eerst eens mijn stapel (zeg maar berg) nog te lezen boeken eens wat lager zien te krijgen.

Ik las een zeer enthousiast artikel in het parool over Allessandro Manzoni-De Verloofden verkrijgbaar bij Athenaeum - Polak & Van Gennep

Alessandro Manzoni leefde van 1785-1873.

Zijn bekendste werk is I promessi sposi.

fragment van het artikel:

De hele geschiedenis bestrijkt een jaar of twee en voert ons door het ruige en structuurloze Italie van die dagen. De strijd tussen kerk en staat, de wanverhoudingen tussen de heersende en werkende klasse, Spaanse overheersers, de pest, roofridders, ga zo maar door. Het decor is bont. De auteur houdt ons met bewonderenswaardig gemak bij de les, hij zorgte rvoor dat je voortdurend heel dicht bij het verhaal blijft en bij alle mensen die het bevolken, terwijl je ook blijft afvragen hoe het toch met de uiteindelijke hoofdpersonen gaat, de verloofden, ook al hebben we ze een tijdje niet gevolgd. ...

..... Tussen alle bedrijven door krijg je ook nog geschiedenisles. En ook hier zit ontstellend veel vaart in. Vaak blijft dit soort boeken zwaar hangen in de tijd waarin het zich afspeelt. Hier zijn de tijd, de tijdgeest even gelijkwaardig in het verhaal aanwezig als de belevenissen van de hoofdpersonen en alle anderen met wie ze te maken hebben....

......Het boek is prachtig van taal. Ik kan alleen maar de Nederlandse vertaling beoordelen. Die is van Yond Boeke en Patty Krone. Ik maak een diepe buiging. wat een sfeer, wat een poezie, wat een spankracht. Uit alles, ieder woord, iedere zin, blijkt dat ze zeer van dit boek houden. Die liefde hebben ze overgebracht....

Het boek is geillustreerd door Francesco Gonin, die bij zijn werk nauwkeurige aanwijzingen kreeg van de auteur.

Thomas Verbogt

Einde fragment Parool 5-8-2004

Als je het hele artikel wilt lezen Roel, wat erg leuk is, dan stuur ik het wel naar je op.

Groet bernadet

P.S.

De eerste versie verscheen in 18 27, een herziene uitgave volgde in 1842: overal in Europa reikten Romantiek en nationalisme elkaar de hand, vooral bij volkeren die nog geen eigen staat bezaten, zoals de Italianen. Manzoni haakte daarop in door zijn boek te laten spelen in de zeventiende eeuw, eveneens een periode waarin patriottische groeperingen en vreemde overheersers tegenover elkaar stonden.

Roel als ik het je heel vriendelijk vraag zou je dan een korte samenvatting kunnen maken van het boek van A. Aletrino?

Als je er geen tijd voor hebt dan houdt het gewoon op hoor.

Ik vind het wel erg leuk om toch te proberen ook een klassiekers pagina te maken.

bernadet

Hallo Bernadet,

Geloof het of niet, maar ik ben momenteel het verhaal finaal kwijt. Zodra ik weer een blik in het boek zou werpen, komt alles weer terug. Maar nu weet ik niet minder hoe het liep, alleen dat het duidelijk indruk op mij heeft gemaakt.