Wat was het eerste Nederlandse woord dat werd opgeschreven?

Bijna iedereen kent wel de volgende regels: "Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu" ('Alle vogels zijn al aan het nestelen, behalve jij en ik; waar wachten we nog op?'). Het is een gedeelte uit een liefdesgedichtje dat een monnik rond 1100 neergekrabbeld zou hebben om zijn pen te testen. Voorzover bekend is dit het oudste Nederlandse zinnetje dat op papier staat.

Maar er zijn oudere Nederlandse woorden en namen bekend. De eerste duiken op in werken van Romeinen die de Germaanse cultuur beschrijven.

Volgens het Chronologisch woordenboek (2001) van de etymologe Nicoline van der Sijs was het de geschiedschrijver Tacitus die in boek 5 van zijn Historiae het eerste Nederlandse woord noteerde: Vadam, de voorloper van wad. Dat deed hij al in het jaar 107 na Christus, dus zo'n duizend jaar voordat het "Hebban olla vogala"-zinnetje op papier werd gezet. Overigens gebruikt Tacitus Vadam niet voor de Waddeneilanden of de Waddenzee - die bestonden toen nog helemaal niet - maar voor een Gelderse plaats die tegenwoordig Wadenoijen wordt genoemd.

Na wad zijn de oudst bekende woorden volgens Van der Sijs twee (tussen 222 en 235 opgetekend met het woord Tuihanti, het huidige Twente) en trecht ('overvaart', 'doorwaadbare plaats', genoteerd in het jaar 300 met de plaatsnaam Traiecto, nu Utrecht).

---

Aanvullingen

21 april 2005, Leiden

Voortschrijdend inzicht heeft de redactie van het Oudnederlands woordenboek ertoe gebracht om het volgende 'zinnetje' uit de Lex salica (de 'Salische wet', zesde eeuw) als het oudste te beschouwen:

"maltho thi afrio lito"

('ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije')

De formule werd uitgesproken bij het vrij verklaren van een laat, d.w.z. een halfvrij persoon.

De Lex salica bevat veel losse woorden (de zogenoemde Malbergse glossen), die altijd al als Oudnederlands werden beschouwd. Het werk bevat ook, maar dit is nog nooit expliciet naar voren gebracht, een bepaalde opeenvolging van glossen, die tezamen een zinnetje vormen. Eigenlijk is dit ook meteen het oudste Nederlandse zinnetje.

Bron: Onze taal

bernadet

Als je nu van die tijdreizen zou maken, zou je onze eigen landgenoten dus niet begrijpen..

Hoe interessant!

Zit erop te kijken.

"Malthio thi afrio lito"

"Ik zeg je, ik maak je vrij, halfvrije"

'thi' zou dan 'je' zijn (zie Duits, Engels)

'afrio': ik maak vrij (frio: zelfde stam als 'vrij')

'lito': halfvrije (zelfde stam als 'laat')

ik zit zo maar een beetje te puzzelen....

maar wat is 'malthio'? = ik zeg? ik zie niet direct een verband;

misschien is de rest van mijn gepuzzel verkeerd? Nog even broeden.

Groetjes. Tiba.

er staat maltho niet malthio helpt dat wat?

Bernadet

Die geen woord latijn spreekt dus je ook niet verder kan helpen.

Ha Dettie, het is het oudste Nederlands, geen Latijn dus!

'maltho': ik zoek er een Germaanse stam in, zie er niks in .

Wie wel? Of wie vindt een betere uitleg voor de rest?

Groetjes. Tiba.

Was een grapje tiba!

Ik had beter potjeslatijn kunnen zeggen

Bernadet